ENDÜSTRİYEL OTOMASYON NEDİR?
İnsanlık tarihi boyunca insanlar devamlı olarak yeniliklere ihtiyaç duymuşlardır. Bu ihtiyaçlardan dolayı birçok araştırma ve geliştirme yapılmak suretiyle yeni çalışmalara imza atılmıştır. Günümüzde özellikle sistemlerin otomatikleştirilmesi üzerine büyük bir çaba sarf edilmektedir.
Öyle ki artık insan gücü ile yapılan işler artık makinelere havale edilmiş durumdadır. Fiziki güçle beraber zihinsel çalışmaların otomatikleştirildiğine tanıklık etmekteyiz.

Bilgi çağı olarak adlandırabileceğimiz yüzyılımızda otomasyon sistemi nedir sorusu ile makineleşmenin bizim için ne anlama geldiğine tanıklık edebiliriz. Makineleşme, insan gücünü minimize ederek üretimde, sanayide, hizmet kollarında hız, verim ve etkili bir çalışma olanağı sunacaktır.
Otomasyon Sistemleri Nedir?
Otomasyon endüstride, yönetimde ve bilişim alanında gerçekleştirilen işlemlerde insan vasıtasıyla gerçekleştirilen işlerin otomatik olarak yapılmasını kapsamaktadır. Bir diğer ifadeyle otomasyon nedir, yapılması gereken bir işte insan ve makinenin görev paylaşımıdır. Tanımın çerçevesini biraz daraltacak olursak otomasyon, mekanik, elektronik ve bilgisayar tabanlı sistemleri kullanarak imalatın gerçekleştirilmesi ve kontrol edilmesidir.

Otomasyon sistemlerinde bir işin insan ve makine arasında paylaşım yüzdesi sistemin yani otomasyonun seviyesini belirlemektedir. Öyle ki bir otomasyonda insan gücü artıyorsa yarı otomasyon, makine etkinliği artıyorsa tam otomasyon ortaya çıkar. Otomasyonla hedeflenen durumlar aşağıdaki gibidir:
- Hızlı ve ekonomik üretim
- Piyasa rekabetinde güçlü olmak
- Kaliteli hizmet sunmak
Otomasyon kavramı ile ilgili verilen bilgilerin pekişmesi adına otomasyonun günlük yaşamdaki örneklerine göz atmak yararlı olacaktır. Bu örnekler aşağıda liste halinde verilmektedir:
- İmalat sanayi
- İşyerlerindeki cihazlar (bilgisayar, yazıcı)
- Cep telefonları
- Sağlık uygulamaları
- Taşıtlar
- İnternetin fenomeni arama motorları
- Bilimsel çalışmalar
- Asansörler
- ATM’ler
- Beyaz eşyalar (Buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve kombi gibi)
- Sağlık alanında kullanılan cihazlar

Bu aşamada cevaplayabileceğimiz bir diğer soru otomasyon teknolojisi nedir sorusudur. Otomasyon teknolojisi, günlük hayattan iş hayatına kadar birçok alanda çevremizi kaplayan alet ve cihazların tamamını içeren ve ihtiyaçlarımızın gerçekleştirilmesi için yapılan çalışmalardır.
Endüstriyel Otomasyon Teknolojileri Alanı Nedir?
Son zamanlarda adını sıkça duymaya başladığımız endüstriyel otomasyon kavramı özellikle 1980’lerde dünya üzerinde endüstriyel ürün tasarımı ve üretiminde meydana gelen değişikliklerle kendisini göstermektedir. Dünyanın değişen ve gelişen bir pazara sahip olması neticesinde endüstriyel ürünlerin nitelik ve fonksiyonlarında da önemli değişimler yaşanmıştır. Yaşanan bütün bu değişikliklerle endüstriyel otomasyon teknolojisi iş yapar hale gelmiştir.

Teknolojinin hızlı bir şekilde gelişmesiyle piyasa ve pazar şartlarında talep edilen ürünlerin ekonomik ve nitelikli olması beklenirken, ürünleri kullanılan kitle olan müşteriler tarafında ise ürünlerin pazara göre daha esnek ve çok fonksiyonlu olması önem kazanmıştır. Pazar rekabetinin hiç olmadığı kadar kızıştığı günümüzde koşullarında geleneksel tasarım ve imalat teknolojilerinin yetersiz kalması gayet doğal bir durumdur. Tam da bu aşamada endüstriyel otomasyon nedir noktasında doğan ihtiyaçlar karşısında yeni kavramların ve yöntemlerin oluşturulmasına gerek duyulmuştur.
Endüstriyel otomasyon kavramı böyle bir ihtiyaç dolayısıyla ortaya atılmıştır. Bahsi geçen kavram özellikle mühendislik ve tasarım kavramlarını etkileyerek endüstriyel teknoloji üretimi ile mühendislik eğitimlerinde kayda değer değişikliklere yol açmıştır. Bu konuda verilebilecek en güzel örnek endüstride robotların kullanımı olacaktır. Robot teknolojisinin kullanımı o kadar yaygınlaşmıştır ki artık robotların el atmadığı alan yok gibidir.
Endüstriyel Otomasyon Teknolojileri Kullanımı
Endüstriyel otomasyon nedir sorusundan yola çıkarak ulaştığımız endüstriyel otomasyon teknolojileri sayesinde ürün tasarımı, üretim sürecini gözlemleme, modelleme ve kontrolü, akıllı kontrol ve sistem dinamiği, hareketli robot sistemleri, mikro sistem tasarım ve uygulamaları, endüstriyel kontrol tasarımı, otomotiv ve tekstil sektörü, robotik sistemler, güç elektroniği, algılayıcılar, savunma sanayi, görüntü işleme, yapay sinir ağları, yapay zeka ve sanal gerçeklik konularında büyük mesafeler kat edilmiştir.

Endüstri alanında son zamanlarda çoğu kimsenin aklına takılan PLC otomasyon nedir sorusunu da cevaplayarak konumuzu sonlandırabiliriz. PLC otomasyon, endüstriyel otomasyon nedir sorusunun alt dallarından olup endüstriyel uygulamaların bütün alanlarında kullanılan kumanda ve otomasyon çalışmalarında kullanılan bir tekniği ifade etmektedir. Kullanıcılara komple bir çözümler sunan ve analogdan dijitale sağlanan geçişle adını daha fazla duymaya başladığımız PLC sistemler el değmeden üretimin yolunu bizlere açmıştır. Öyle ki yakında zamanda endüstriyel çalışmalara tamamen otomatik sistemler hakim olabilecektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Endüstriyel otomasyonun temel bileşenleri nelerdir?
Sahadan veri alan sensörler, kararı veren denetleyici (genelde PLC), kararı uygulayan aktüatörler (motor, valf, kontaktör) ve operatörün izleyip müdahale ettiği SCADA veya HMI ekranları temel bileşenlerdir. Bu zincir, üretimin insan müdahalesi olmadan yürümesini sağlar.
PLC nedir ve otomasyonda ne işe yarar?
PLC (Programlanabilir Lojik Denetleyici), endüstriyel ortama dayanıklı bir kontrol bilgisayarıdır. Sensörlerden gelen sinyalleri okur, programlanmış mantığa göre karar verir ve çıkışları kontrol eder. Bir konveyörü durdurmaktan tüm üretim hattını yönetmeye kadar geniş işlerde kullanılır.
SCADA ile PLC arasındaki ilişki nedir?
PLC sahadaki gerçek zamanlı kontrolü yapar. SCADA ise bu PLC'lerden veri toplayıp operatöre büyük ekranlarda gösteren, alarm üreten ve geçmiş verileri kaydeden üst katman yazılımdır. PLC kası, SCADA gözleme ve yönetim katmanıdır.
Sensör ve aktüatör arasındaki fark nedir?
Sensör ortamı algılar; sıcaklık, basınç, konum veya cisim varlığını elektrik sinyaline çevirir. Aktüatör ise gelen komutu fiziksel harekete dönüştürür; motoru döndürür, valfi açar veya pistonu iter. Sensör girdi, aktüatör çıktı tarafıdır.
Otomasyon hangi sektörlerde kullanılır?
Otomotiv, gıda ve içecek, ilaç, tekstil, enerji, paketleme ve metal işleme başta olmak üzere neredeyse tüm üretim alanlarında kullanılır. Tekrar eden, hassasiyet gerektiren veya tehlikeli işlerde otomasyon hız, kalite ve güvenlik kazandırır.
Otomasyon işsizliğe mi yol açar yoksa yeni meslekler mi doğurur?
Rutin el işçiliğini azaltırken; PLC programcılığı, otomasyon bakımı, robot operatörlüğü ve sistem entegrasyonu gibi nitelikli mesleklere talep yaratır. Eğilim, işçinin tekrar eden işten denetleyen ve bakım yapan role kaymasıdır.