ÇOKLU PARALEL ENDÜVİ SARIMI

Basit paralel sarımı öğrenen bir sarımcıya çoklu paraleli anlatmak için tek cümle yeter: bobin uçları kolektörde komşu dilime değil, bir (ya da birkaç) dilim atlayarak bağlanır. Bu kadar. Ama bu küçük fark, endüvinin içinde büyük bir sonuç doğurur: sargı, birbirinden bağımsız iki (ya da daha çok) paralel sargı takımına ayrılır ve motorun akım taşıma kapasitesi katlanır. Çoklu paralel sarım, düşük gerilimle yüksek akım çeken makinelerin — marş motorları, endüstriyel DC makineler — sarım tekniğidir.

Tek Fark Kolektör Adımında

Paralel (lap) sarımın bütün türlerinde bobinin iki kenarı komşu kutuplar altına yatar; oluk adımı değişmez. Ayrım kolektörde başlar. Basit paralelde bobinin çıkış ucu, giriş ucunun hemen yanındaki dilime bağlanır — kolektör adımı 1'dir; bütün bobinler tek zincir halinde birbirine eklenir. İki katlı (dupleks) paralelde çıkış ucu bir dilim atlar — kolektör adımı 2'dir; sargı, tek sayılı dilimleri kullanan bir zincir ile çift sayılı dilimleri kullanan ikinci bir zincire ayrılır. İki bağımsız sargı, aynı demir üzerinde iç içe döner ama birbirine yalnızca fırçalar üzerinden bağlanır. Üç katlıda aynı mantık üç zincire genişler. Sarımcı diliyle: dupleks endüvi, aynı endüviye iki kez basit paralel sarmaktır — biri tekler, biri çiftler üzerine.

Neden Çoklu? Akımın Matematiği

Paralel sarımda yol sayısı kural olarak 2ap = 2·m·p ilişkisini izler: p çift kutup sayısı, m katlılık (basit için 1, dupleks için 2). Dört kutuplu bir makinede basit paralel dört yol verir; aynı makine dupleks sarılırsa sekiz yol olur. Toplam akım bu yollara bölündüğü için her iletken telin taşıdığı akım yarıya iner — ya aynı telle iki kat akım taşınır ya da aynı akım daha ince telle karşılanır. İnce telin sarım işçiliği kolaydır, oluk daha verimli dolar. Bedeli de vardır: yol sayısı arttıkça yollar arasındaki küçük dengesizlikler (üretim toleransları, manyetik farklar) sargı içinde dolaşan akımlara yol açar. Bu yüzden çoklu sarımlarda eş potansiyel bağlantılar (aynı gerilimde olması gereken noktaları birbirine bağlayan telciler) çok daha önemlidir: dengesizlik akımını fırçalardan önce kendi üzerinden kapatır ve fırça kıvılcımını azaltır.

Küçük Bir Hesap Örneği

• Veriler: 24 oluklu, 24 dilimli, 4 kutuplu bir endüvi dupleks paralel sarılacak.
• Oluk adımı: Kutup bölgesi 24/4 = 6 oluk; bobin kenarları yaklaşık 1-7 oluklarına yatar (basit paralel ile aynı).
• Kolektör adımı: Dupleks olduğu için 2 — birinci bobin 1. dilimden girer, 3. dilime çıkar; ikinci zincir 2. dilimden başlar, 4. dilime çıkar.
• Yol sayısı: 2·m·p = 2·2·2 = 8 paralel yol; fırça sayısı kutup sayısı kadar (4) kalır.
• Kontrol: Sarım bitince 1-3-5... dilim zinciri ile 2-4-6... zinciri ayrı ayrı süreklilik göstermeli, iki zincir birbirine yalnızca fırçasız durumda açık devre olmalıdır.

Uygulama ve Test: Basitten Farklı Olan Ne?

Tezgah pratiği büyük ölçüde basit paraleldeki gibidir — yalıtım, bobin yatırma, uç düzeni ve lehim disiplini aynen geçerlidir; bu temel adımları basit paralel endüvi sarımı yazısında ayrıntılı işlemiştik. Çokluya özgü iki dikkat noktası vardır. Birincisi uç karışıklığıdır: aynı olukta iki zincirin uçları yan yana durur; renkli makaron ya da numaralı etiket olmadan dupleks sarım, lehim aşamasında kumar olur. İkincisi testin iki katına çıkmasıdır: dilimler arası direnç ölçümünde her zincir kendi içinde eşit değerler vermeli, zincirler arası ölçüm ise (fırçasızken) açık devre okumalıdır; growler testi de her iki zincir için ayrı ayrı gezdirilir. Bir zincirdeki hata öbürünü etkilemediği için motor "yarım güçle çalışan ama dönen" aldatıcı bir tablo verebilir — testte yakalanmayan hata, sahada aylarca gizlenir.

Çoklu paralel sarım, basit paralelin üstüne konan tek bir kuralın — atlamalı kolektör bağlantısının — bütün sonuçlarını yönetme işidir: katlanan yol sayısı, incelen tel, önem kazanan eş potansiyeller ve ikiye katlanan test disiplini. Sarımı biten endüvinin motora dönüşme aşamasını — kolektör hazırlığı, fırça alıştırma, rodaj — kolektörlü motor montajı yazısında bulabilirsiniz.