YG TESİS PROJE VE ŞEMALARI EĞİTİMİ
Bir trafo tesisi sahada kurulmadan önce iki kez kurulur: bir kez projecinin masasında, bir kez dağıtım şirketinin onay masasında. Çizim eksikse ya da yönetmeliğe aykırıysa tesis daha temeli atılmadan geri döner. YG (yüksek gerilim) tesis projeleri bu yüzden hem çizim tekniği hem mevzuat bilgisi ister — ikisinden biri eksik olanın projesi onay masasından geçmez. Bu içerik iki ana bölümde ilerler: tesis plan ve projeleri, ardından pano bağlantı şemaları.
1. Plan ve Projeler: Vaziyetten Tek Hatta
Bir YG proje dosyası, tesisi farklı yakınlıklardan gösteren belgeler bütünüdür. Vaziyet planı kuşbakışıdır: tesisin parsel içindeki yeri, yola ve komşu yapılara mesafesi — genelde 1/500 ya da 1/1000 ölçekte. Plan ve kesitler yakın çekimdir: direk tipi trafoda direk yüksekliği, kablo iniş yolları ve emniyet mesafeleri; trafo binasında hücre yerleşimi, kapı ve havalandırma açıklıkları. Alçak gerilim dağıtım planı, trafodan çıkan enerjinin hangi kollarla dağıtıldığını gösterir.
Dosyanın kalbi tek hat şemasıdır: üç fazlı sistem tek çizgiye indirgenir; kesici, ayırıcı, akım-gerilim trafoları, parafudr ve sigortalar standart sembollerle sıralanır. Semboller keyfe göre değil, Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ve ilgili standartlara göre çizilir — onay mercii ile saha ekibi aynı çizimden aynı şeyi okumalıdır. Proje hesap içermeden tamam olmaz: trafo gücü, kısa devre ve gerilim düşümü hesapları ile tüm malzemenin döküldüğü keşif listesi (cins, teknik özellik, miktar) dosyanın zorunlu ekleridir; maliyet ve tedarik bu listeden yürür.
2. Pano Bağlantı Şemaları
Projenin ikinci yarısı panolardır ve her pano iki çizimle anlatılır: görünüş (kapak üzerindeki cihazların yerleşimi — ölçü aletleri, sinyal lambaları, şalterler) ve tek hat şeması (elektriksel dizilim). Üç pano tipi standarttır:
- Ölçüm panosu: Sayaç ve ölçü trafoları — dağıtım şirketinin tesise baktığı pencere; bağlantı düzeni şirket şartnamesine birebir uyar.
- Alçak gerilim dağıtım panosu: Ana şalter, çıkış kolları ve koruma elemanlarının dizilimi.
- Kompanzasyon panosu: Reaktif güç kontrol rölesi, kademe kontaktörleri ve kondansatör grupları — güç katsayısını yönetmelik sınırında tutan düzen.
Orta gerilim tarafında çizim, modüler hücre mantığıyla yapılır: giriş hücresi, ölçü hücresi, trafo koruma hücresi — her hücre tek hat şemasında kendi bloğuyla gösterilir.
Mevzuat: Projenin Çerçevesi
YG projeciliğinde iki yönetmelik masadan eksik olmaz: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (emniyet mesafeleri, tesis kuralları, koruma düzenleri) ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (topraklama direnci sınırları, iletken kesitleri, dokunma gerilimi). Çizim tekniği bu çerçevenin içinde çalışır; yönetmelik maddesine aykırı bir çizim, teknik olarak kusursuz olsa bile projeyi onaydan döndürür.
Proje okuma ve çizme becerisinin uygulamalı tarafını elektrik proje çizimi eğitimi kurar; şemalarda dizilen trafo, kesici ve hücrelerin sahadaki montaj gerçekliği için elektrik eğitimi tamamlayıcı adımdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Tek hat şeması ile çok hatlı (kolon) şema arasındaki fark nedir?
Tek hat şeması üç fazlı sistemi tek çizgiyle temsil eder; trafo, kesici, ayırıcı ve ölçü elemanlarının dizilişini sadeleştirilmiş gösterir. Çok hatlı şema ise her fazı ve nötrü ayrı ayrı çizer, bağlantı detaylarını ve klemens numaralarını gösterir. Pano imalatında çok hatlı, sistem genel görünümünde tek hat şeması kullanılır.
Vaziyet planı ile yerleşim planı arasındaki fark nedir?
Vaziyet planı tesisin parsel içindeki konumunu, yola ve komşu yapılara mesafesini, trafo binası ve direk yerlerini gösteren ölçekli üst görünümdür. Yerleşim planı ise binanın içindeki hücre, pano ve cihazların yerleşimini detaylandırır. Vaziyet planı genelde 1/500 veya 1/1000, yerleşim planı 1/50 gibi büyük ölçekte çizilir.
YG proje şemalarında semboller hangi standarda göre çizilir?
Yüksek gerilim proje sembolleri Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ve ilgili TS standartlarına göre çizilir. Kesici, ayırıcı, akım ve gerilim trafosu, parafudr ve sigorta için tanımlı grafik semboller kullanılır. Standart sembol kullanımı, projeyi inceleyen onay merciinin ve sahada çalışan ekibin şemayı aynı şekilde okumasını sağlar.
Trafo keşif listesi neleri içerir?
Keşif listesi trafo tesisinde kullanılacak tüm malzemelerin cins, marka tipi olmadan teknik özellik, birim ve miktar bazında dökümüdür. Trafo gücü, kesici ve ayırıcı sayısı, kablo kesiti ve uzunluğu, topraklama malzemeleri, pano ve hücre adetleri listelenir. Keşif, maliyet hesabının ve malzeme tedarikinin temelini oluşturur.
Kompanzasyon panosu tek hat şemasında hangi elemanlar bulunur?
Kompanzasyon panosu şemasında reaktif güç kontrol rölesi, kademe kontaktörleri, kondansatör grupları, koruma sigortaları ve gerekiyorsa harmonik filtre reaktörleri yer alır. Şema, akım trafosundan rölenin ölçüm aldığını ve rölenin kademeleri devreye alma sırasını gösterir. Amaç güç katsayısını yönetmelik sınırı içinde tutmaktır.
Direk tipi trafo ile bina tipi trafo planları neden farklı çizilir?
Direk tipi trafoda trafo direk üzerine montajlıdır; plan ve kesit, direk yüksekliğini, AG-YG kablo iniş yollarını ve emniyet mesafelerini gösterir. Bina tipi trafoda ise hücre yerleşimi, kapı ve havalandırma açıklıkları, kablo kanalları ve topraklama bağlantıları detaylanır. İki yapının montaj ve güvenlik gereksinimleri farklı olduğu için çizimleri ayrışır.
